Pretentie

Deze analyse is pretentieloos. Misschien is het volstrekt waardeloos, misschien bevat het waardevolle ideeën voor zaken als strategie en tactiek van de Surinaamse oppositie. De analyse beoogt niets anders dan een bijdrage te leveren aan de discussie over de vraag ‘hoe verder in Suriname’. Het is aan anderen om te beoordelen of het van enige waarde is.

1. De effecten van de demonstraties
 

Economie is de basis

De massa- demonstraties van drie weken geleden hebben een proces op gang gebracht die waarnemers en analisten in en buiten Suriname hebben verbaasd. Dit proces heeft grofweg de volgende kenmerken vertoond tot nu toe: De oppositie heeft al vorig jaar geprobeerd om de massa’ s op de been te brengen, maar dat heeft niet de omvang gekend zoals drie weken geleden. Wat is de oorzaak hiervan? In onze analyse moet het antwoord gezocht worden in de economie: de economische situatie brengt mensen op de been, niet de politieke verhoudingen of de politieke processen. Dat is voor de toekomstige strategie van cruciaal belang. Politici in alle landen hebben de neiging om massale steun snel terug te voeren tot politieke aspiraties van de massa. Maar de economische grondslag voor de massaliteit is de reden om de stap van protest naar actie te maken. De spil voor de mobilisatie moet zich blijven richten op de protesten tegen de economische situatie. Dat zou het uitgangspunt moeten zijn voor strategische zetten. We komen hier nog op terug.

Tweespalt coalitie van belang

De tweespalt tussen Bouterse en Wijdenbosch is een tweede factor geweest die het massaprotest kracht hebben gegeven. Er was geen georganiseerde tegenantwoord op deze beweging. In de afgelopen drie weken is de oppositie er niet in geslaagd om die tweespalt uit te buiten. Integendeel, de andere kant is er wonderwel in geslaagd om het initiatief naar zich toe te trekken. Bouterse en Wijdenbosch zijn dichter naar elkaar gegroeid. Er is nu sprake van een duidelijk regie die als centrale as heeft het herstel van de eenheid in hun kamp. En ze slagen erin ook. Die eenheid wordt gesmeed op grond van persoonlijke belangen en niet op ideologie. Dat is voor de toekomst van belang. Intimidatie, omkoping en het benadrukken van ieder persoonlijke toekomst die verbonden is met de coalitie zijn de instrumenten die gebruikt worden om de eenheid te herstellen. Met andere woorden, de grondslag voor de eenheid in de coalitie blijft broos. Er is dus nog hoop voor de toekomst.

Oppositie is niet hecht

De oppositie heeft getoond in staat te zijn om de massa’s op straat te brengen. Maar ze heeft ook getoond niet in staat te zijn snel en krachtdadig de resultaten van die mobilisatie te kunnen verzilveren. Het duurde lang voordat men met twee kandidaten op de proppen kon komen. Intussen was de andere kant ieder uur bezig te mobiliseren om de eenheid in eigen geledingen te versterken. De zwakte van met name de oude politieke partijen is duidelijk naar voren gekomen. Hun toekomstvisie is kort samengevat als volgt: de massa brengen een zakenkabinet aan de macht. Daarna komt dezelfde oude hap weer terug en regeren ze het land zoals altijd, totdat de NDP als protestpartij ze weer wegvaagt. Voor de toekomstige strategie is het maar zeer de vraag of de oppositie in staat is om op deze basis de massa’ s te leiden. Een nieuwe strategie moet zodanig zijn dat er druk wordt uitgeoefend op de oude politieke partijen zelf en dus het risico genomen moet worden dat het GS zoals die nu bestaat een andere vorm krijgt.

Positieve energie vrijgekomen

De mobilisaties hebben een andere belangrijk effect gehad: het vrijkomen van veel positieve energie bij goedwillende beschaafde mensen, die moe zijn van de oude politiek en moe van een staat die geregeerd wordt door de drugsmaffia. Op alle niveaus van de samenleving - niet in de laatste plaats op het niveau van het midden- en topkader - zijn er mensen die hoop hebben gekregen dat er fundamentele veranderingen op tilt staan. De drie weken leren dat die hoop nu snel omslaat in wanhoop omdat de oppositie er niet in slaagt om via parlementaire weg de macht te grijpen.

Leger en politie politiek lam

Leger en politie waren door de demonstraties lam geslagen. Ze wisten geen positie te kiezen. Intussen werkt de coalitie hard om hier een einde aan te maken en eenheden te vormen binnen het geweldsapparaat die in staat zijn om als een voorhoede te functioneren om de rest van het apparaat te leiden in komende geweldsconfrontaties.

2. De strategie van straatmobilisatie
 

Nieuwe straatmobilisaties

De meest voor de hand liggende strategie is het opnieuw mobiliseren van de massa. Die hebben immers drie weken bewezen om effecten te sorteren zoals verlamming van de coalitie en het geweldsapparaat en het vrijkomen van nieuwe energie voor de ontwikkeling van het land. Maar het zou erg simplistisch zijn om te denken dat het een kwestie is van weer de draad oppakken als er drie weken lang niets is gebeurd. Bij nieuwe mobilisaties zou rekening gehouden worden met de volgende zaken: De coalitie heeft nu een sterkere eenheid dan drie weken geleden. Zij zal met intimidatie, dreiging van geweld proberen te voorkomen dat er grote massa’s op de been komen. Mocht dat onverhoopt wel het geval zijn, dan zal zij pogingen ondernemen om te provoceren tot geweld. Mensen in de massa brandbommen laten gooien op winkels etc. om de situatie te scheppen waarin de voorhoede van leger en politie hard kan optreden. Het gedraal van de oppositie en de onmacht om via parlementaire wegen iets te bereiken heeft een enigszins demoraliserend effect. Het perspectief is er namelijk niet dat de oppositie erin slaagt om het parlementaire proces te volooien (2/3 meerderheid in het parlement en de gang naar de VVV). De keuze voor massamobilisatie wordt ook bepaald uit een soort Pavlov-reactie in de trant van ‘de coalitie wil verkiezingen, dan moeten wij iets anders willen, anders lijkt het alsof de coalitie in haar eis heeft gewonnen’. M.a.w. straatdemonstraties als reactie op de tactiek van de coalitie voor verkiezingen.

 
 

De gevaren van straatmobilisatie

In onze analyse moeten de gevaren van straatmobilisaties niet onderschat worden. We noemen twee elementen: Een geweldsspiraal: de coalitie kan kiezen voor een harde confrontatie door provocateurs te planten in de straatdemonstraties. De oppositie heeft echter geen antwoord op dit niveau. Er is geen potentieel geweldsapparaat van de oppositie dat mensen het gevoel van veiligheid kan geven en kan optreden als de coalitie besluit om tot geweld over te gaan. Een politiek perspectief. Drie weken geleden had de oppositie een focuspunt voor mobilisatie: als de regering niet vrijwillig opstapt, dan is het parlement de manier om de val te bewerkstelligen. Een dergelijke focus is de afgelopen drie weken verdwenen. De coalitie heeft haar greep in het parlement weten te versterken en heeft de strategie van de oppositie gebruikt – geen quorum verlenen – om het proces te frustreren. Als de focuspunt blijft dat de regering vrijwillig moet opstappen – tegenover het coalitie-aanbod van verkiezingen – dan loopt de oppositie het gevaar steun te verliezen in het binnen- en buitenland. In het buitenland is het onbegrijpelijk dat de oppositie zich tegen verkiezingen keert. In het binnenland zal de middenklasse gaan twijfelen over de democratische optie van verkiezingen.

Herwin het initiatief

De straatmobilisatie is een reactie op de herwonnen eenheid en het initiatief dat van de coalitie uitgaat. Ze zijn erin geslaagd de eenheid te herstellen tot het punt waarop ze het parlement lam hebben gelegd. Ze richten zich samen op de oppositie in plaats van onder elkaar te vechten en hebben hierdoor het initiatief. De straatmobilisatie is een reactie hierop, maar stelt de oppositie niet in staat om het initiatief naar zicht toe te trekken waardoor de coalitie gaat reageren op zetten die zij doet. Nu bereidt de coalitie zich voor op geweld.

3. Twee manieren om de staatsmacht te veroveren
 

Buitenparlementair

Het centrale vraagstuk is nu: hoe krijgen democratische krachten de staatsmacht om schoonschip te maken met het Surikartel en de samenleving weer op orde te krijgen? In principe zijn daarvoor twee wegen: Buitenparlementaire acties waarvan straatmobilisatie de basis is. In onze analyse is deze weg niet tot haar uiterste consequentie doordacht. Het idee dat het Surikartel de staatsmacht vrijwillig uit handen zal geven is naïef. De technisch-militaire voorbereiding als noodzakelijk aanvullend component om alternatieve straatstructuren te creëren (burgerraden, volksparlement, grondwetgevende vergadering etc – de geschiedenis biedt ons een keur aan alternatieven) zijn er niet. Kortom, het perspectief van een greep naar de macht via buitenparlementaire acties is moeilijk te presenteren aan de massa’s omdat die er niet is.

Parlementaire weg

De voorbereidingen naar de verkiezingen. De vrees van de oppositie voor verkiezingen is tweeledig: De coalitie heeft controle op het staatsapparaat en zal proberen om te frauderen bij de verkiezingen. Maar dat heeft zij in 1987 ook geprobeerd, en het is haar niet gelukt. In onze analyse is de situatie nu juist rijp om hetzelfde scenario te herhalen, echter onder andere condities. Die hebben de maken met de oppositie zelf. De oppositie gaat nu nog uit van een situatie waarbij de oude politieke partijen de staatsmacht veroveren en vervolgens doen wat ze al vijftig jaar doen: mismanagement. Nieuwe verkiezingen zal een uitdaging zijn om een nieuw alternatief te presenteren die henzelf mogelijk voor langere tijd buiten spel zet.

4. De weg naar verkiezingen
 

Argumenten voor verkiezingen

Democratische krachten die niet uit zijn op privileges, maar op het gezond maken van de Surinaamse samenleving kunnen eigenlijk weinig inbrengen tegen nieuwe verkiezingen. Sterker nog, er zijn hele goede argumenten vanuit hun positie om te pleiten voor nieuwe verkiezingen op korte termijn. Deze argumenten zijn: Er is geen alternatief. Zo simpel is het. Er moet een keuze gemaakt worden voor een weg om de staatsmacht te veroveren. Als de buitenparlementaire weg geen soelaas biedt, dan is er geen keuze. De parlementaire weg stelt de oppositie in staat om het initiatief te herwinnen. Op de korte termijn zal het lijken alsof de NDP wint, maar door verkiezingen te koppelen aan een datum, stelt de oppositie een daad waarop de coalitie moet reageren. Bouterse stelt dat in december dit jaar al verkiezingen kunnen worden gehouden. De oppositie kan een datum stellen: 8 december! De dag van de afrekening. Door die datum te noemen wordt de coalitie in het defensief gedrongen: waarom 8 december. De oppositie reet de oude wond open die internationaal de coalitie in verlegenheid brengt. Het koppelt economie aan politiek: 8 december bracht het Surikartel aan de macht. 8 december heeft het proces ingeluid waarbij de economie werd een heel andere kant opging (parallele koersen etc). 8 december heeft een belangrijk element geintroduceerd in de politiek: intimidatie beperking persvrijheid etc. Het noemen van deze datum brengt de coalitie in problemen. Verkiezingen biedt de gelegenheid om de impasse in het parlement te doorbreken en de rekening daarvoor te presenteren aan de verantwoordelijken. Het functioneren van het parlement en een nieuwe grondwet kunnen mede inzet zijn van de verkiezingen. Maar de belangrijkste inzet moet zijn: economie. Denk aan Clinton (‘it is the economy, stupid’). Presenteer dus ook de inzet van de verkiezingen: VERNIEUWING, namelijk economische vernieuwing, staatsrechtelijk vernieuwing, morele vernieuwing (corruptiebestrijding) en politiek vernieuwing. Er is een sfeer waarin straatmobilisatie een focuspunt kunnen hebben, namelijk VERNIEUWING, en met name politieke vernieuwing. Het GS kan nu intern schoon schip maken en het proces op gang brengen om nieuwe krachten in het politiek proces te brengen. De manier om dat te doen is het presenteren van een schaduwregering. Als men toch pleitte voor een regeringsteam met Telting en Jharap als trekker, waarom dat ook niet gebruiken als basis voor de verkiezingen. Het voordeel is dat nu de oude partijen in het GS in het defensief worden gedrongen. De vakbeweging en werkgevers kunnen nu aan de oude partijen de keuze stellen: ga mee met de nieuwe regering of stap uit de nieuwe combinatie die uit dit proces zal voortkomen. De komende drie maanden – voor de registratie van de partijen- kunnen werkgevers en werknemers laten zien wat ze waard zijn. De managers moeten laten zien wat ze kunnen. Ze moeten namelijk: Zo snel mogelijk een team van betrouwbare en deskundige mensen samenstellen uit verschillende etnische groepen. Ze moeten massa’ s motiveren en mobiliseren en daarvoor een apparaat opbouwen die kan concurreren met de NDP en oude politiek partijen. Ze moeten nationaal en internationaal relaties ontwikkelen en steun verwerven.

Relatie met de oude politiek

De backbone voor de buitenparlementaire actie zijn de vakbeweging en het bedrijfsleven. De oude politiek - SPA rekenen wij niet daartoe - huppelt erachter aan en ontleent haar kracht aan de parlementaire aanwezigheid. Er is een historische kans nu om de sentimenten van nu te bundelen, nieuwe jonge energieke krachten te mobiliseren en hen de kans te geven om nieuwe structuren te ontwikkelen. Zoals de Chineze zeggen: in elke probleem ligt een uitdaging. Dat geldt ook voor de huidige crisis. Maar in de geschiedenis komen en gaan historische kansen met de regelmaat van meerdere generaties, zelden binnen één generatie.

De volgende stap

De NDP wacht op het antwoord van de oppositie. De oppositie heeft massamobilisatie aangekondigd. Die moeten NIET afgelast worden, maar ze moeten gebruikt worden om een nieuwe richting aan te geven. ‘JA, we willen verkiezingen onder de volgende voorwaarden’: Uiterlijk eind dit jaar, in december, op 8 december. Inzet is VERNIEUWING: economisch, staatsrechtelijk, morele en politieke vernieuwing. De oude politiek moet de hand in de eigen boezen steken: geef nieuwe deskundige mensen uit die partijen die ruimte. Dat ontneemt de coalitie het argument dat de oude politieke partijen het ook niet zo geweldig hebben gedaan. We willen internationale waarnemers bij de verkiezingen’. Kondig verder aan: Binnen drie weken zal vanuit de oppositie een schaduwregering worden gevormd die het opneemt tegen de regering Wijdenbosch. Dwing de coalitie om de regering Wijdenbosch te verdedigen door twee alternatieven tegenover elkaar te stellen: de VERNIEUWING versus de oude kliek van Wijdenbosch/Bouterse. Betrek niet-politici om een apparaat op te bouwen voor verkiezingsmoblisatie. Het GS heeft al een platform voor de verkiezingen (zie de relevante documenten). Gebruik de sfeer om de energie die er was verder uit te buiten.

Deze analyse mondde uit in een projectdossier genaamd: "DE GROTE SCHOONMAAK"