Wijd verspreide corruptie is een symbool van een slecht functionerende staat. Omdat dergelijke activiteiten de economische groei ondermijnen, zijn ook internationaal ontwikkelingsorganisaties toenemend aandacht gaan geven aan corruptie als probleem voor ontwikkeling.

In toenemende mate wordt de nadruk gevestigd op het opzetten van structuren die dienstbaar zijn aan economische ontwikkeling. Corruptie komt overal in de wereld voor maar is een bijzonder probleem voor ontwikkelingslanden. Degenen die steekpenningen betalen en ontvangen kunnen in grote nationale weelde leven, terwijl er voor armen weinig overblijft. Waar corruptie systematisch voorkomt, zoals in landen met grote natuurlijke reserves, faalt de Staat om deze natuurlijke rijkdommen ten goede te doen komen aan de gewone burger.

Elke Staat, democratisch of repressief, beheerst de verdeling van voordelen en kosten, over het algemeen middels instituten die over macht beschikken. Personen en bedrijven die een voorkeursbehandeling zouden willen hebben zijn geneigd deze instituten te betalen. De vraag kan gesteld worden: wat is er nu slecht aan betalen voor wat je wilt? Uiteindelijk is dat de basis van het marktsysteem.

Betalingen zijn corrupt wanneer ze illegaal gemaakt zijn, aan publieke vertegenwoordigers, met het doel om voordeel te behalen of kosten te vermijden. Dit zijn niet simple overdrachten van geld maar ze manipuleren de economische en de wettelijke orde en regels. Hier is natuurlijk aan de orde in welke mate de Staat als instituut bij machte en bereid is om de belangen van burgers te dienen: uiteindelijk is dit het fundamentele doel van staat.

Recente internationale studies tonen aan dat sterke wetgeving en overheidsinstituten gecombineerd met lage niveau`s van corruptie, sterk ondersteunend zijn aan investeringen en economische groei. Corruptie is in hoge mate gecorreleerd met de mate van bureaucratische inefficientie. De beschikbare gegevens ondersteunen de conclussie dat corruptie afhankelijk is van bureaucratie en dat de hoeveelheid bureaucratie weer afhangt van het voorkomen van corruptie. Hoe meer bureaucratie, hoe groter de kans op corruptie en hoe meer corruptie, hoe groter de bureaucratie ook wordt.
 

Oorzaken en vormen van corruptie

Corruptie is meer een symptoom van onderliggende problemen dan dat het een onafhankelijk voorkomend probleem is. Er zijn zes belangerijke economische oorzaken die corruptie stimuleren:

1. De overheid wijst schaarse vooordelen toe aan individuen of bedrijven op basis van andere criteria dan de betaling voor de dienst. Corruptie funtioneert hier als marktmechanisme. Bijvoorbeeld de toewijzing van grond of deviezen tegen niet marktconforme prijzen. Corruptie als marktmechanisme.
2. Ambtenaren hebben te weinig betaling om hun werk goed te doen. Corruptie dient als extra betaling op het salaris. Corruptie als salaris(aanvulling).
3. Personen en bedrijven willen hun kosten (bijvoorbeeld belastingen of heffingen) verlagen en willen onder de overheidsregels uitkomen. Corruptie verlaagt de kosten van degenen die ze betaald. Corruptie als kostenverlagend instrument.
4. De overheid wijst grote financiele voordelen toe aan particuliere bedrijven via contracten, privatisering en concessies. Corruptie bepaald het niveau van monopolie en de verdeling van deze voordelen tussen particuliere investeerders en ambtenaren. Corruptie als politiek instrument.
5. Corruptie vervangt wettelijke vormen van politieke invloed en manipuleert de politieke orde. Omkoping van politici koopt macht, en omkoping door politici koopt stemmen. Corruptie als politiek instument.
6. De rechtspleging kan de macht hebben om kosten en transfers van fondsen tussen belanghebbenden te regelen. Corruptie kan de wetgeving overrulen. Corruptie om de rechtspraak te beinvloeden.

Er bestaan 4 grondvormen van corruptie. Er kunnen weinig omkopers zijn of er kunnen veel omkopers zijn en anderzijds kunnen er weinig ontvangers zijn (in de top van de regering) en aan de andere kant meer ontvangers ook op de lagere niveau`s van de overheid.
 

Typen van Corruptie
 

	Meer omkopers	Weining omkopers
Weining ontvangers geconcentreerd in de top van de overheid	Kleptocratie	Een bilaterale monopolie Staat
Meer ontvangers op lagere niveau's van de overheid	Een Staat met concurrentie corruptie en de mogelijkheid tot spiraal vorming	Een maffia gedomineerde Staat

 

Verchillende vormen vragen om verschillende soorten van oplossingen. In het algemeen kan gezegd worden dat een van de methoden om corruptie te bestijden is om de in het vooruitzicht gestelde straf in lijn te brengen met het niveau van corruptie, dus meer corruptie, meer straf. Een samenleving wordt namelijk een hoog corruptieve samenleving wanneer de beloning voor corruptief gedrag groeit. Een goed voorbeeld van beloning van corruptie is van de directeur van een staatbedrijf die aantoonbaar over de schreef gaat, die door de RvC in gebreke wordt gesteld, waar de CLAD over constateert dat hij verschillende toezichthoudende organen op verschillende wijze rapporteert (manipulatie) En waar de rekenkamer over hem en zijn compagnon op het ministerie schrijft: "strafbare overschrijding van zijn bevoegdheden". Vorig jaar werd hij onderscheiden. In schril contrast hiermee en om zijn "eerlijkheid" te "bewijzen" ontslaat deze directeur een man in de keuken van het ziekenhuis omdat hij een brood had gestolen en het zat op te eten).

Daartegenover staat dat corruptie beperkt wordt gehouden als de pakkans stijgt met de omvang van corruptie. In dit laatste geval zullen weinig mensen corrupt zijn en degenen die dat doen zullen hele hoge bedragen moeten betalen.
 
 
 

Hervormingsprogramma's

De hervormingsprogramma`s zijn afhankelijk van de mogelijkheden van de Staat en de mate van ontwikkeling van het land. Het proces van sociale gedragsverandering en verwachtingen zou aangevuld moeten worden met de beperking van de mogelijkheden tot corruptie en het vergroten van de voordelen van eerlijkheid en de kosten van corruptie. De Wereldbank kan helpen bij dergelijke hervormingprogramma`s, maar slechts alleen als politieke leiders de kosten van verandering willen dragen. De drang tot corruptie wordt beinvloed door het volgende:

• de omvang van de voordelen en de kosten waarover functionarissen de bevoegdheid hebben;
• het bestaan van formele wetgeving terzake verantwoording, corruptie, omkoping, conflicterende belangen, geld en de betrouwbaarheid van naleving van de wet;
• de omstandigheden waaronder ambtenaren werken m.n het beloningssysteem;
• de vorm van financieel bestuur en beheer en monitoring bij de overheid;
• het vermogen van burgers om toezicht te houden op overheidsactiviteiten, daar klachten over in te dienen;
• het niveau van de persvrijheid;
• het niveau van de actieve politieke oppositie.

 

De meest fundamentele anti-corruptie hervormingen zijn die het niveau van voordelen onder beheer van ambtenaren beperken. Wetgeving die corruptie in de hand werkt, dient eenvoudigweg verwijderd te worden. Als er bijvoorbeeld geen exportrestricties hoeven te bestaan of vergunningen zal ook niemand steekpenningen willen betalen voor deze diensten. Soms moet je regels verwijderen, soms ook de instanties. Het bestaan van vele instanties is echter zeer verantwoord en het voorkomen van corruptie betekent niet dat deze instanties moeten worden opgeheven. Bijvoorbeeld de oplossing van corruptie bij belastingen ligt niet in de afschaffing van de belastingen.
 

Maak Overheidsfunctioneren transparant

Verder helpt ook het transparant maken van regels, om zodoende de mogelijkheden tot corruptie met eenvoudige methoden meer transparant te maken. Met het toepassen van duidelijke regels zullen overtedingen aan de oppervlakte komen. Administratieve hervormingen kunnen de stimulering tot corruptie tegengaan en tegen werken. Corruptie is vaak ingebed in de hierarchische structuur van de bureaucratie.
 

Verspreid dezelfde bevoegdheden over meerderen

Een manier om de onderhandelingsmacht van de lagere groepen te beinvloeden is via introductie van concurrerende druk binnen de overheid. Belast meer mensen en instanties met bevoegdheden en doorbreek officiele monopolies, zodat niemand een groot bedrag aan steekpenningen kan eisen.
 

Bevorder concurrentie

In het algemeen zal iedere hervorming die concurrentie in de economie bevordert, corruptief gedrag tegengaan. Hier moeten ook genoemd worden beleid dat controles versoepelt op buitenlandse handel, barrieres voor vestiging van particuliere ondernemers verwijdert, en zorgt dat concurrentie het mechanisme is. Dit zal sterk helpen corruptie te bestrijden. Hierdoor zullen ook bedrijven gestimuleerd worden om in plaats van informeel bezig te zijn, zich te voegen bij de formele economie waar ze toegang hebben tot kapitaal en ze efficient gereleerd kunnen worden in een rechtvaardig belastingsysteem.

Maak wetgevingskader en stel onafhankelijk, integer en a-politiek vervolgingsapparaat in. Een basisvoorwaarde voor corruptie-bestrijding is een sterk wetgevingskader dat de wet toepast zonder politieke beinvloeding. Deze wetgeving zou degene die zich corrupt zou willen gedragen ervan moeten weerhouden en de samenleving moeten stimuleren om crimineel gedrag tegen te gaan. Het land dient ook te beschikken over een efficient apparaat om onderzoek te plegen en tot vervolging van corruptie tegen te gaan. Dit apparaat dient onafhankelijk te zijn en in zichzelf niet corrupt. Wat in elk geval niet werkt is wetgevingshervormingen zonder dat er een effectief vervolgingsapparaat ingesteld wordt. Bij het ontbreken van een dergelijk apparaat is eventueel een alternatief een onafhankelijke anticorruptie commissie of een onderzoeks commissie die alleen rapporteert aan het Parlement of de President.
 

Hervorm de ambtenarij

In veel ontwikkelingslanden worden ambtenaren slecht betaald en worden salarissen aangevuld met een tweede job, commissariaten, dienstreizen en ontvangsten uit corruptie. Een recent landen-onderzoek heeft aangetoond dat naarmate de gemiddelde lonen in de ambtenarij hoger ligger minder associatie met corruptie is. Dit is overigens geen makkelijk opdracht, zeker niet omdat in sommige gevallen corruptie uiteindelijk een hoog inkomen oplevert.

Een ander punt in dit opzicht is verschil in betalingen voor gelijke kwalificaties. Als ambtenaren beheer hebben over uiterst waardevolle zaken zou zelfs overwogen moeten worden om de vergoedingen hoger te stellen dan die in de particuliere sector met goede voordelen bijvoorbeeld in de pensionering waarbij de voordelen alleen aan de medewerker toevallen als werken goed zijn uitgevoerd. Onderzoek wijst overigens uit dat dergelijke kostbare oplossing niet noodzakelijk zijn en de toewijzing van bevoegdheden aan meerdere voldoende zou moeten zijn. Deze strategie moet overigens gecombineerd zijn met een effectieve monitoring in het transparant systeem van selectie van ambtenaren.

Op dezelfde manier kan gezegd worden dat als de enige redenen voor corruptie is dat het illegaal is, dat een illegaal systeem zou kunnen worden omgezet in legaal betalingssysteem. In het opzetten van dergelijke systemen is het uiterst belangrijk om te voorkomen dat bureaucraten met macht omkleed worden waardoor risico`s ontstaan om de niveau`s van corruptie zelfs nog hoger op te voeren.

In ontwikkelingslanden is dit probleem niet zo zeer lage betalingen als wel een overmatig groot apparaat van ambtenaren. In dit geval ontstaan grote verschillen tussen betalingen van ambtenaren en die in de particuliere sector. Voor de meeste ambtenaren is de werkelijke kans om inkomen te verhogen niet zo zeer de ambtenarij maar de informele sector of de landbouw, terwijl de hoog betaalde jobs in de formele sector beperkt worden en niet iedereen die gekwalificeerd is ook daadwerkelijk in aanmerking komt voor een dergelijke behandeling. Een oplossing in dit geval zou kunnen zijn een sterke stimulering van particuliere sector en het creeren van arbeidsmogelijkheden in de particuliere sector, waardoor het mogelijk is om het ambtenaren apparaat te verkleinen. Om verkeerde effecten te voorkomen blijft het zinvol om de lonen te verhogen maar dit alleen zal niet voldoende zijn. Het simpelweg verhogen van lonen zonder dit te verbinden aan produktiviteit is exact de verkeerde strategie.
 
 
 

Overheid dient openheid te geven: geen geheime rekeningen

De particliere sector kan controle uitoefenen maar dit is alleen mogelijk als burgers inzicht kunnen kriijgen in wat de Staat doet en deze informatie kunnen gebruiken om gezagsdragers aansprakelijk te stellen. Als eeste stap moet de overheid inkomsten, uitgaven, budgetten en regels publiceren. Financiele informatie moet onafhankelijk vastgesteld en verstrekt kunnen werden. Topambtenaren en ministers mogen geen toegang hebben tot geheime fondsen. De Wereldbank en de UNDP projecten hebben vele ontwikkelingslanden geholpen met tijdige en accurate publikatie. Andere projecten hebben geholpen om de budgetaire processen meer transparant te maken. Deze wijzigingen geven een belangrijke achtergrond voor inspanningen om corruptie tegen te gaan.
 

Onafhankelijke aanbestedingen en toewijzingen

Openbare aanbestedingen moeten garanderen dat toewijzing open en eerlijk plaatsvindt. Vele openbare aanbestedingen worden corrupt omdat topambtenaren de aanbestedingscommissie overvullen. Transparency International adviseert dat inschrijvers op openbare aanbestedingen een verklaring van integriteit ondertekenen. Dit lijkt overbodig, omdat corruptie op zich illegaal is, maar het vestigt wel de aandacht op deze aangelegenheid. Een dergelijke verklaring alleen is weinig steekhoudend als het land niet beschikt over een sterk mechanisme om klachten over corruptie afdoende te behandelen.
 

Betrek op de samenleving door informatieverstrekking

Informatie is een preconditie voor anticorruptie inspanningen. Vrijheid van informatie draagt bij tot effectief toezicht door de gemeenschap. Burgers moeten in staat zijn om informatie op te vragen zonder daarover verantwoording af te leggen. Ook hier, informatie verstrekking alleen is niet voldoende zolang het niet benut kan worden om invloed uit te oefenen op de overheid.

In landen waar de democratie slecht functioneert en de onafhankelijkheid van de rechtspraak niet gegarandeerd is, is publiciteit belangrijk. Ook ondemocratische leiders zijn namelijk gevoelig voor wat de publieke opinie denkt. Het economisch ontwikkelingsintituut van de Wereldbank heeft op dit stuk een begin gemaakt met onderzoek naar rapporten van Afrikaanse journalisten.
 

Corruptiehavens

Landen die serieus een anti-corruptie programma zouden willen uitvoeren hebben een specifieke vaststelling van de problematiek nodig. Toch zijn er enkele algemene rechtlijnen. De eerste stap is om vast te stellen waar havens voor corruptie zijn. Uit internationaal onderzoek blijken er drie te zijn:

• belasting en douane ontvangsten kunnen een verkeerde reflectie zijn van wat daadwerkelijk zouden moeten plaatsvinden.
• de uitvoering door de Staat van grote infrastructuur projecten die groot en complex zijn. De corruptie kosten zitten hier niet zozeer in smeergelden maar in de kosten van inefficientie van het project.
• de wetgeving om over te kunnen gaan tot de oprichting van bedrijven kan zo complex en tijdrovend zijn dat het een belemmering vormt voor een gezonde particuliere sector. Hierdoor wordt corruptie uitgelokt.

Voor de goede orde wordt medegedeeld dat bovenstaande informatie het resultaat is van internationaal onderzoek door de Wereldbank en het IMF. Toch is deze presentatie geheel herkenbaar. Wat bewijst ons dit?

• Wie in Suriname corrupt is en denkt daardoor uniek of intelligent te zijn, moeten we teleurstellen. De corruptie hier is zoals in de rest van de wereld, er is niet unieks aan. Het is op geen enkele wijze vervanging voor een gebrekkige opleiding en ondeskundigheid. Het maakt van een domme corrupte rijke geen intelligente deskundige rijke. Hij blijft dom, het enige wat hij wordt is "corrupte rijke".
• Corruptie is niet anoniem. Het feit dat het helaas ongestraft blijft, betekent niet dat niemand het weet: De houding niemand heeft me gezien, niemand kan me iets doen, dus ik ben slim: gaat niet op. Iedereen weet het.
• Corruptie is wel een teken van armoede, bij de lagere vormen van corruptie veelal een teken van materiele armoede, naarmate het hogere vormen betreft gaat het steeds meer om ethische armoede.
• Corruptie is een internationaal probleem en vormt een belemmering voor economische ontwikkeling. Het belemmert rechtvaardigheid en het voorkomt dat de hele samenleving profijt kan hebben van de voordelen van die samenleving.
• Internationale instellingen identificeren corruptie als zowel een economisch als politiek probleem en zullen in hun relatie met landen hier toenemend aandacht aan geven, vanuit de economische invalshoek. Een samenleving moet overigens uit een bewuste vrije keuze kunnen komen tot het vrij van corruptie zijn. Maar indien ze daar niet zelf toe komt, zal de internationale gemeenschap daar in toenemende mate toe dwingen. De kwestie Pinochet maakt duidelijk dat de internationale gemeenschap bereid is correctief op te treden voor samenlevingen aan wie de mogelijkheden waren ontnomen dit te doen, en het tooont tevens aan dat deze internationale gemeenschap weinig zin heeft om met "verjaring" rekening te houden. Iets dergelijks zien we ook in Indonesie waar de samenleving geen genoegen neem met de verschoning van Soeharto. Het internationaal signaal is duidelijk:er zal gestraft worden, ongeacht tijd of plaats.

• Verstrek alleen subsidie aan bedrijven (met name staatsbedrijven) als ze een goedkeurende accountantsverklaring kunnen overleggen.Is dat niet het geval, dat dient subsidiering aangehouden te worden en een grondig onafhankelijk onderzoek te volgen.
• Laat beoordelingen, zeker waar geld gemoeid is en technische aspecten een belangrijke rol spelen, door onafhankelijk instituten uitvoeren zoals accountants, notariaten en nationale en internationale bureaus.
• De-reguleer de economie en versterk het marktmechanisme. Schaf vergunningen af en stel registratie in. Schaf de exportvergunningen af.
• Beroeps instanties dienen onafhankelijk te zijn ingesteld van uitvoerende instanties. Dat bijvoorbeeld de belastinginspecteur tegelijkertijd uitvoerder en beroepsinstantie is, is conflicterend en niet juist.
• Informatie-verstrekking. Verstrek betrouwbare informatie. Straf degenen die onjuiste informatie verstrekken
• Neem in alle belangrijke contracten op dat bedrijven corruptie-vrij meedoen en ten alle tijde corruptie onderzoek zullen toestaan.
• Verklein het ambtenarenapparaat en vergoed gekwalificeerde krachten beter. Doe dit door versterking van de particulliere sector.
• Bestraf corruptie, ook achteraf, waarbij de straf in verhouding staat tot de overtreding. Verwijder zo nodig mensen uit het staatsapparaat.
• Eis van vertegenwoordigende en besturende lichamen en van gezagsdragers dat verantwoording wordt afgelegd en dat misinformatie wordt gestraft.
• Sta erop dat politieke partijen corruptiebestrijding met behulp van multilaterale instellingen in hun partij-programma opneemt.

paramaribo, 3 december 1998