Jaarverslag 1997 Hakrinbank N.V.

---

Inhoud

Raad van Commissarissen, Bestuur en Staffunctionarissen per 1 januari 1998

Hakrinbank N.V. Vijf jaar geconsolideerde cijfers

Pre-advies van de Raad van Commissarissen

Verslag van de Directie

Algemeen

De ontwikkeling van de bank

Nationale Trust- en Financierings Maatschappij N.V.

Personalia

Accountantsverklaring

Hakrinbank N.V. Jaarrekening 1997 -

Geconsolideerde balans

Geconsolideerde winst- en verliesrekening

Vennootschappelijke balans

Vennootschappelijke winst- en verliesrekening

Toelichting

VIJF JAAR GECONSOLIDEERDE CIJFERS (in miljoenen Sur.guldens)

1) inclusief aandelen uit het agio van Srg 1,08 (14,4%) 4) berekend over aantal aandelen vóór agiobonus 2) inclusief aandelen uit het agio van Srg 3,75 (50,0%) 5) inclusief aandelen uit agio van Srg. 0,98 3) exclusief 25% jubileumdividend in aandelen 6) exclusief stockdividend uit agioreserve

PRE-ADVIES VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN

Met genoegen bieden wij U hierbij aan de jaarrekening 1997 van de Hakrinbank N.V., zoals deze is opgemaakt door de directie.

Wij stellen U voor deze jaarrekening, die is gecontroleerd door K P M G Accountants N.V., goed te keuren, welke goedkeuring de directie en de leden van de Raad van Commissarissen tot decharge strekt.

Het bedrijfsresultaat vóór belastingen bedroeg in 1997 Srg 519,5 miljoen tegenover Srg. 796,6 miljoen in 1996.

De post Waardeveranderingen van vorderingen werd op advies van de directie vastgesteld op

Srg 605,2 miljoen.

Na aftrek van Srg 197,4 miljoen aan inkomstenbelasting bleef een nettowinst over van

Srg 322,1 miljoen. Dat is Srg 92,1 miljoen minder t.o.v. 1996.

Bij goedkeuring van de jaarrekening en de daarin opgenomen winstverdeling zal over het boekjaar 1997 het volgende per aandeel worden uitgekeerd:

a) Srg 7,52 interimdividend in contanten (reeds uitgekeerd);

b) Srg 10,48 slotdividend in contanten.

Het totaaldividend per aandeel komt op Srg 18,--; dit levert een dividendpercentage op van 240, dat qua uitkomst overeenkomt met een uitkeringspercentage van 31,6.

Naast het dividend in contanten stelt de directie voor een uitkering van 13% in aandelen ten laste van de agioreserve of te wel Srg 0,98 per aandeel van Srg 7,50.

Van de nettowinst van Srg 322,1 miljoen is Srg 101,9 miljoen bestemd voor dividenduitkering en het restant ad Srg 220,2 miljoen voor toevoeging aan de Algemene Reserve, die dan komt op Srg 732,7 miljoen.

In de aanstaande jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders komen aan de beurt van aftreden de heren Drs.J.J.F.Tjang-A-Sjin President- Commissaris en Drs.S.Smit Vice President- Commissaris die zich herkiesbaar stellen. Wij stellen U voor beide heren te herbenoemen tot commissaris van de bank.

Per 1 januari 1998 verliet de directeur van de vennootschap de heer Drs.Th.L.M.van Philips de dienst wegens het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd.

De heer van Philips heeft ruim 22 jaar leiding gegeven aan de bank gedurende welke periode de bank belangrijke ontwikkelingen heeft doorgemaakt. Voor de aan de bank bewezen vele en zeer gewichtige diensten zeggen wij hem heel veel dank.

Mede ter voldoening aan het voorschrift van artikel 19 punt d van de Statuten stelt de Raad voor in de ontstane vacature van directeur van de vennootschap alszodanig te benoemen de waarnemend directeur de heer Mr.F.W.M.Thijm aan wie zij ingevolge artikel 9 der Statuten te rekenen van 1 januari 1998 tijdelijk het bestuur van de vennootschap heeft opgedragen.

Paramaribo, 31 juli 1998

Raad van Commissarissen:

Drs.J.J.F.Tjang-A-Sjin - President-Commissaris

Drs.S.Smit - Vice President-Commissaris

Drs.H.Abrahams

Ir.R.Mac Donald

Ir.F.Frijmersum

Mr.R.Rodrigues

VERSLAG VAN DE DIRECTIE

De Surinaamse economie vertoont sinds medio 1995 een zekere mate van economische stabiliteit. Vooral in 1996 was deze goed waarneembaar door de afwezigheid van inflatie en een stabiele wisselkoers. Teneinde deze stabiliteit meer momentum te geven en de economie op een duurzaam groeipad te brengen was het vooral nodig verdergaande beleidsmaatregelen te nemen op budgetair en monetair gebied, het liberalisatiebeleid door te zetten en incentives te verstrekken aan investeerders.

Ook zou er sprake moeten zijn van een beheerste loonontwikkeling teneinde onze concurrentie-positie te verbeteren. Wij zullen hieronder de ontwikkelingen in 1997 op bovenstaande beleidsgebieden de revue laten passeren.

Overheidsfinancien

Tot de belangrijkste maatregelen die op budgetair gebied genomen zouden moeten worden behoren de afbouw van overheidssubsidies, sanering van het ambtenarenapparaat en andere uitgavenbeperkende maatregelen, privatisering van overheidsbedrijven, en inkomstenverhogende maatregelen zoals de introductie van een omzetbelasting.

Eventuele begrotingstekorten zouden op monetair neutrale wijze gefinancierd moeten worden. Deze maatregelen zouden moeten leiden tot goed beheersbare overheidsfinancien waardoor er geen inflatoire effecten op de economie, zoals wij die in het recente verleden gezien hebben, worden uitgeoefend.

De overheidsfinancien vertoonden in 1997 een duidelijke teruggang in vergelijking met het voorafgaande jaar. Het lichte overschot in 1996 sloeg om in een aanzienlijk tekort van ca.

Srg. 11 miljard vanwege de sterk gestegen overheidsuitgaven en achterblijvende inkomsten.

De personeelskosten en subsidies vormden met ca. 65% van de lopende overheidsuitgaven een forse last. Met de sanering van het ambtenarenapparaat en de afbouw van diverse subsidies werd ondanks intenties daartoe, nauwelijks een begin gemaakt.

In maart 1997 werd aan ambtenaren een aanzienlijke loonsverhoging van 50% toegekend, terwijl de zogenaamde strategische beroepsgroepen zoals onderwijzers en verpleegkundigen later in het jaar zelfs een hogere correctie ontvingen. In maart 1998 werden de ambtenarensalarissen verder verhoogd met 40 - 90%, waardoor de druk op de overheidsbegroting nog meer toenam.

De overheidsinkomsten bleven achter bij de realisatie vanwege met name het niet introduceren van de omzetbelasting in het verslagjaar.

Het begrotingstekort van de overheid werd deels gefinancierd door intering op liquide tegoeden bij de Centrale Bank van Suriname, welke in 1997 met meer dan Srg. 6 miljard verminderden.

Zorgelijk is de opkomst in 1997 van zogenaamde "Quasi Fiscal Activities", overheidsactiviteiten die buiten de begroting om plaatsvinden, waardoor de begroting geen totaal inzicht biedt in het overheidshandelen en de verplichtingen van de Staat.

De buitenlandse staatsschuld vertoonde in 1996 een afname van USD 10 miljoen tot USD 150,9 miljoen vanwege de aflossing van diverse leningen.

In 1997 was er echter sprake van een toename welke zich vooral in de tweede helft van het jaar manifesteerde.

Buitenlandse leningen dienen in principe slechts te worden afgesloten voor bedrijfseconomisch gezonde projecten met een positieve cashflow zodat aan de aflossingsverplichtingen kan worden voldaan.

Monetaire ontwikkeling

Voor de handhaving van economische stabiliteit is op monetair gebied vooral de beheersing van de maatschappelijke geldhoeveelheid van belang. De Centrale Bank van Suriname dient hierbij een belangrijke rol te vervullen door geen monetaire financiering van overheidstekorten in welke verschijningsvorm dan ook toe te staan. In 1997 nam de maatschappelijke geldhoeveelheid significant toe met ruim Srg 15 miljard waardoor de liquiditeitsquote toenam en inflatoire druk ontstond. Het commerciële bankwezen verkeerde in totaliteit onder haar kredietplafond, waardoor er geen sprake was van netto geldschepping, terwijl de liquiditeitstoevoer vanuit het buitenland negatief was. Ook onze bank verkeerde het gehele jaar door onder haar kredietlimiet.

Het blijkt dat het financieringsgedrag van de overheid bepalend is geweest voor de monetaire ontwikkeling in 1997.

Wisselkoersbeleid

Het wisselkoersbeleid dient erop gericht te zijn de Surinaamse gulden beheerst te laten zweven binnen een nauwe bandbreedte welke onder andere door regelmatige vreemde valuta-interventies van de Centrale Bank van Suriname kan worden bereikt.

De door de Centrale Bank van Suriname gehanteerde bandbreedte bedraagt 5%.

In 1997 lag de wisselkoers op de parallelmarkt gemiddeld ongeveer 10% boven de richtkoers welke de Centrale Bank van Suriname hanteert. In september 1997 steeg voor een korte periode de prijs van 1 USD na lange tijd weer tot boven de Srg 500,--. Dit was mede een gevolg van het infrequent en vaak met te lange tussenpozen beschikbaar stellen van interventiemiddelen door de Centrale Bank van Suriname. Ook bleek de bandbreedte van 5% welke door deviezenbanken mocht worden gehanteerd bij vreemde valutatransakties een averechtse uitwerking te hebben gehad. Deze werd dan ook losgelaten.

De Centrale Bank van Suriname bleek in het verslagjaar niet in staat om geheel aan de vraag van importeurs naar vreemde valuta-interventiemiddelen te voldoen, waardoor betalingsachter-

standen ontstonden. In geval van spoedeisende buitenlandse betalingen waren deze ondernemers aangewezen op de parallelmarkt hetgeen een opwaartse druk op de prijzen van de vreemde valuta veroorzaakte. Naast de stijging van de koersen op de vreemde valutamarkt duiden klachten uit de exportindustrie omtrent afnemende rentabiliteit erop, dat de Surinaamse gulden overgewaardeerd raakt. De Surinaamse gulden dient dan ook daadwerkelijk beheerst te zweven teneinde de spanning op de vreemde valutamarkt te doorbreken.

Rust op de vreemde valutamarkt kan overigens slechts bereikt worden in een situatie van gezonde budgetaire en monetaire verhoudingen.

Liberalisatie van de economie

Verdergaande liberalisatie van de Surinaamse economie is nodig om de economische efficiency te verhogen en gezonde en evenwichtige concurrentieverhoudingen te realiseren.

Het investeringsklimaat wordt daardoor ook bevorderd. Het in het kader van het SAP ingezette liberalisatiebeleid stagneerde in het afgelopen jaar.

Ondanks adviezen van o.a. het IMF werd bijvoorbeeld besloten om wederom prijscontroles in te voeren met als doel de inflatie onder controle te houden. Deze maatregel heeft in het recente verleden niet gewerkt en heeft slechts een verstorende invloed op het economisch proces uitgeoefend en de informele sector doen groeien.

Loonkostenontwikkeling

Een beheerste loonkostenontwikkeling is een vereiste om de inflatie onder controle te houden en onze concurrentiepositie te verbeteren. Dit is van groot belang in het licht van de toenemende globalisatie en de afbouw van preferentiële toetredingsregelingen tot buitenlandse afzetmarkten. Ondanks de afwezigheid van inflatie in 1996 en de lage inflatie in 1997 werden er in het verslagjaar in diverse sectoren forse loonsverhogingen toegekend, vaak onder druk van de vakbonden. Deze verhogingen, die vaak ver boven de toename van de arbeidsproductiviteit uitstijgen, bergen het gevaar in zich van loonkosteninflatie en verzwakking van onze concurrentie-positie. Het is dan ook noodzakelijk dat de regering haast maakt met de instelling van de door haar aangekondigde Sociaal Economische Raad zulks ter bevordering van evenwichtige economische ontwikkelingen en derhalve ook evenwichtige loonontwikkelingen.

Macro-economische omgeving

De in het voorgaande beschreven ontwikkelingen hebben in belangrijke mate het economisch klimaat in ons land bepaald.

Een gezonde en stabiele macro-economische omgeving is een noodzakelijke voorwaarde voor het aantrekken van investeerders, omdat slechts in een klimaat van zekerheid het rendement van investeringen redelijk kan worden ingeschat. Investeringen zijn nodig om economische groei te realiseren. Een stabiele economische omgeving alleen is veelal niet voldoende omdat ervaringen elders laten zien dat na een periode van grote instabiliteit er toch specifieke incentives nodig zijn om investeerders aan te trekken. Vanuit dit oogpunt bezien valt het daarom des te meer te betreuren, dat de nieuwe Investeringswet ook in 1997 niet van de grond is gekomen.

Positief was wel dat de Nationale Assemblee accoord ging met de ratificatie door ons land van een overeenkomst met de Multilateral Investment Guarantee Agency (MIGA), een affiliatie van de Wereldbank, opgezet ter bevordering en bescherming van investeringen in ontwikkelingslanden.waardoor buitenlandse investeerders nu beter beschermd zullen zijn.

Het jaar 1997 vertoonde een redelijke mate van economische stabiliteit tot uiting komende in een lage jaarinflatie van 7,2% en een wisselkoers die vooral in de eerste helft van het jaar redelijk stabiel was. De belangrijkste economische parameters vertoonden in vergelijking met 1996 een teruggang en vooral de in de tweede helft van het verslagjaar gesignaleerde economische ontwikkelingen zullen bij continuering niet leiden tot een beter economisch klimaat in 1998.

Vooral de verslechtering van de overheidsfinancien, de snel groeiende buitenlandse schuldpositie van ons land en de stijgende koers op de vreemde valutamarkt baren zorgen.

Dit geldt eveneens voor de ongecontroleerde stijging van de arbeidskosten en de groeiende politieke instabiliteit.

Ontwikkelingen in de reële sector van de economie

Surinaamse fabrikanten ondervonden in het verslagjaar veel concurrentie van importproducten uit Caricomlanden, met name Trinidad & Tobago. Vooral de conserven-, frisdranken- en reinigings-middelenindustrie hadden ernstig te lijden onder de concurrentie en sommige producenten waren genoodzaakt voorgoed hun deuren te sluiten. Anderzijds heeft de toestroom van importproducten een aantal lokale fabrikanten geprikkeld om na interne bedrijfsorganisatie en uitvoering van investeringsplannen met als doel efficiencyverhoging, de concurrentiestrijd aan te gaan en in sommige gevallen met succes zoals bij I.Fernandes en Son Bottling Company N.V., Surinaamse Brouwerij N.V. en Consolidated Industries Corporation N.V.

De voordelen van onze toetreding tot de Caricom zijn in het verslagjaar, evenals in 1996, niet zichtbaar geworden.

In het navolgende zullen wij de ontwikkelingen in een aantal belangrijke productiesectoren van ons land de revue laten passeren.

Aardolie-industrie

In de reële sector waren er in het verslagjaar enkele markante gebeurtenissen en met name in de mijnbouwsector. Als eerste kan genoemd worden de ingebruikname op 16 augustus 1997 van de aardolieraffinaderij van Staatsolie met een verwerkingscapaciteit van 7000 barrels per dag, waarmede ruwe olie verwerkt wordt tot asfalt, marinediesel (LGVO), stookolie en heavy vacuum gasoil (HGVO). In de toekomst zullen ook lichtere olieproducten geproduceerd worden.

De totale investering in de raffinaderij bedroeg ca. USD 64 miljoen, waarvan USD 28 miljoen door Staatsolie zelf werd opgebracht. De aardolieproductie van het bedrijf vertoonde ook in 1997 een groei van 8000 naar 10.500 barrels per dag. De winbare reserves van het Tambaredjoveld stegen naar 160 miljoen barrels olie. Met de Suralco werd in december 1997 een driejarig leveringskontrakt voor Fuel Oil, een raffinaderijproduct, afgesloten ter waarde van USD 60 miljoen. Het grootste deel van de productie wordt echter geëxporteerd en Staatsolie was in het afgelopen jaar in staat haar marktpositie in het Caraibisch gebied verder te versterken. Staatsolie is daarom terecht de trots van onze natie en het symbool van vertrouwen in eigen kunnen.

Bij een goede aanpak van zaken biedt de aardolie-industrie goede perspectieven voor ons land.

Goudindustrie

Ook de goudindustrie liet een gunstige ontwikkeling zien. Hoewel er geen betrouwbare statistieken voorhanden zijn omtrent de goudproductie bestaat de indruk dat deze de laatste jaren flink aan het groeien is. Volgens ruwe schattingen van deskundigen op het in januari 1997 door de Vereniging van Economisten in Suriname georganiseerde internationaal "Suriname Mining Conference" bedraagt de jaarlijkse goudproductie ongeveer 30.000 kg met een productiewaarde in 1997 van ca. USD 250 miljoen. De goudopkoop van de Centrale Bank van Suriname steeg van 1300 kg in 1996 tot 3800 kg in het verslagjaar. De goudexport naar overwegend Canada bedroeg in 1996 ongeveer USD 22 miljoen, terwijl in de eerste helft van 1997 reeds USD 21 miljoen was geëxporteerd. De goudproductie wordt gerealiseerd middels overwegend kleinschalige alluviale goudwinning. Er dienen wel maatregelen genomen te worden om de wildgroei en milieuvervuiling in de kleinschalige productie tegen te gaan. Van belang is ook de afkondiging van een moderne algemene mijnwet teneinde duidelijkheid te verschaffen aan investeerders in de mijnbouwsector.

In 1997 sloten de Canadese goudexploratiemaatschappij Golden Star Resources Ltd. en haar partner Cambior Inc. hun vijf jaar durende exploratie-onderzoek naar de goudvoorkomens in het

Gross Rosebelgebied af. De resultaten zijn bemoedigend hetgeen uitzicht biedt op de constructie van een mijn. De sterke daling van de goudprijs op de wereldmarkt tot rond USD 300 per troy ounce heeft het besluit van de maatschappijen om een goudmijn op te zetten vertraagd.

Een andere Canadese exploratiemaatschappij, Canadian Resource Company, die vooral in het boven Sarakreekgebied en te Benzdorp aktief is heeft hoopgevende exploratieresultaten behaald en is optimistisch over de toekomst.

Bauxietindustrie

De bauxietindustrie heeft een goed jaar achter de rug. Er werd een record aluinaardeproductie gerealiseerd terwijl de prijzen op de internationale markt aantrekkelijk waren. De verwachting is dat de markt in 1998 niet zal verslechteren.

In 1997 werd de Lelydorp III mijn in gebruik genomen, waarmee de bauxietproductie voor enige jaren werd veiliggesteld. De ontwikkeling van deze mijn is een gezamenlijke operatie geweest van de N.V. Billiton Maatschappij Suriname en de Suralco waarmede een investeringsbedrag van USD 85 miljoen was gemoeid.

Begin 1998 werd aan de overheid door de bauxietmaatschappijen de pre-feasibilitystudie van de ontginning van de bauxietreserves in het Bakhuysgebergte in West Suriname aangeboden.

De ertsreserves worden geschat op minstens 70 miljoen ton, goed voor 20 jaar verwerking in de aluinaarderaffinaderij te Paranam. Het erts is van minder gehalte dan dat uit de bestaande wingebieden, maar kan desalniettemin gewonnen worden indien de kostprijs aantrekkelijk is in vergelijking met die van geimporteerde bauxiet. De investeringen voor een mijn in West Suriname worden geraamd op ongeveer USD 280 miljoen. De exploitatierechten zijn momenteel in handen van de Staatsmijnbouwonderneming Grassalco N.V. Rekening houdende met het feit, dat de bestaande wingebieden over ruim 10 jaar zullen zijn uitgemijnd en de investeringsfase van een nieuwe mijn al snel 5-8 jaar kan duren, dienen er al op korte termijn gesprekken te worden gevoerd tussen de overheid en de alhier opererende bauxietmaatschappijen.

Dit teneinde overeenstemming te bereiken omtrent de condities waaronder de ontginning van de bauxietvoorkomens in het Bakhuysgebergte kan plaatsvinden.

Rijstsector

De rijstsector maakte in het verslagjaar een bijzonder moeilijke periode door vooral vanwege minder gunstige ontwikkelingen op de internationale afzetmarkt en de grote droogte.

Ook de productiecondities waren niet optimaal waardoor het ingezaaid areaal en de padiproductie een teruggang vertoonden.

De wereldmarktprijzen daalden met ca. 25% terwijl als gevolg van de lage quotering (40.000 mt cargorijst per jaar) van de aantrekkelijke LGO route, de toetreding tot de Europese markt werd bemoeilijkt en de rentabiliteit van exportbedrijven ernstig werd aangetast.

Het in mei 1997 operationeel geworden Rijst Instituut Suriname (RIS) deed goede pogingen om de infrastructuur en de inputvoorziening te verbeteren. De installatie van een zaaizaadraad en waterschapsraden in diverse districten door de overheid kan als positief beschouwd worden. Teneinde onze concurrentiepositie te verbeteren is het noodzakelijk de efficiency in de rijstkolom en de kwaliteit van onze rijst te verhogen. De problemen in de rijstsector zijn structureel van aard en dienen met structurele maatregelen te worden opgelost. Een verlaging van de debetrente zal daarom deze problematiek geenszins oplossen.

Rentekosten kunnen bovendien worden beschouwd als de consequentie van de door de ondernemer zelf gekozen financieringsstructuur.

Het staat vast dat ondernemers in de rijstsektor dienen te werken aan de versterking van het eigen vermogen.

Nearbanking

In juni 1997 verklaarde de grootste zogenaamde nearbanker dat hij niet meer aan zijn aflossingsverplichtingen kon voldoen. Kort daarna volgde de andere grote "nearbanker" met dezelfde mededeling. Vele beleggers in deze de facto pyramidespelen met rente-uitkeringen van 10% per maand hebben sindsdien niets van hun inleg teruggezien en zullen waarschijnlijk hun vordering moeten afschrijven. De instorting van de zogenaamde nearbankers heeft geen noemenswaardig effect gehad op het bankwezen in ons land. Wel nam hierna de toestroom van beleggingsmiddelen naar het bankwezen toe waardoor tegen het jaareinde zowel de beleggings- als de leenrente met 4 - 5 procentpunten kon afnemen.

Productie-industriefonds (PIF)

In het verslagjaar werden er door de Centrale Bank van Suriname twee fondsen opgezet waaruit Surinaamse guldens leningen tegen12% rente per jaar aan kleine padiboeren en producenten konden worden verstrekt t.w. het Agrarisch Productiefonds groot Srg 2 miljard en het Productie-Industriefonds (PIF) ter grootte van ongeveer Srg 8 miljard. De funding van laatstgenoemd fonds geschiedde via een door de Centrale Bank van Suriname opgenomen middellange termijnlening van USD 12 miljoen op de internationale kapitaalmarkt. Klienten die in aanmerking wensten te komen voor een lening dienden zich aan te melden bij de participerende banken. Wat het effekt is geweest van deze financieringen is vooralsnog moeilijk in te schatten.

Het onderstaand overzicht geeft een indruk van de ontwikkeling van bepaalde posten uit de

verkorte balansen van de Centrale Bank van Suriname (in miljoenen Srg).